Ana Sayfa Gündem Okur Mektubu: HABAŞ Demir Çelik’te Kapitalist Sınıfın Kitlesel İşçi Katliamı

Okur Mektubu: HABAŞ Demir Çelik’te Kapitalist Sınıfın Kitlesel İşçi Katliamı

Katliamın Gerçekleştiği HABAŞ’a Biraz Yakından Bakalım

Kendi sitesinde yazılanlara göre; “1956 yılında ilk yola çıktığı sınai gaz üretiminde birçok ilklere imza atan HABAŞ, temel olarak sınai ve tıbbi gazlar, çelik, elektrik enerjisi, ağır makina, tüp ve kriyojenik tank üretimleri yanında sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG), sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) ve sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) dağıtımı yapan, liman ve deniz taşımacılığı hizmetleri sunan bir sanayi kuruluşları topluluğu” olarak tanımlanıyor.

Ve devam ediyor;

“HABAŞ bugün ülkemizin en büyük sınai ve tıbbi gaz üreticisi, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ve sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) dağıtıcısıdır. Deniz terminalleri, depolama ve dolum tesisleri, LPG gemisi, geniş bayi ağı ile HABAŞ, LPG sektörünün önde gelen kuruluşları arasındadır.

HABAŞ çelik üretiminde ülkemizin önde gelen kuruluşları arasındadır. Beş kıtaya ihracat yapan HABAŞ, yıllık 4.500.000 ton olan çelik üretim kapasitesini arttırmak ve ürün yelpazesini çeşitlendirmek için yeni yatırımlara devam etmektedir. HABAŞ elektrik enerjisi üreten özel sektör firmaları arasında üst basamaklardadır. 871,435 MW olan üretim gücünün yeni santral yatırımları ile daha da arttırılması hedeflenmiştir.

HABAŞ depolama tankları, gazlaştırıcılar, buhar kazanları, eşanjörler, basınçlı gaz tüpleri, spiral boru, hafif ve ağır makina imalatları ile anahtar teslimi proses tesislerinin, dizayn, detay mühendislik, imalat, montaj ve devreye almalarını gerçekleştirmektedir.

HABAŞ topluluğu tarafından 1997 yılında Özelleştirme İdaresinden satın alınan Anadolubank, üç şube ile başlayan bankacılık hizmetlerini bugün 97 şube ile ifa etmektedir. HABAŞ Topluluğunun ana iş kollarına ilave olarak otomotiv ve tersane yatırımları devam etmektedir. Müşterilerine hizmet, kalite, güven sunmayı ilke edinmiş olan HABAŞ Topluluğu kuruluşları %100 yerli sermayelidir” diye anlatılıyor.

Son üç yıllık net karı 11 Milyar TL’yi aşan HABAŞ aldığı teşvikler ve ödüllerle sermayesinin büyütmeye devam ediyor.

Dev Sermaye Grubunda İşçi Ölümleri Olağan Hale Gelmiş Durumda

Patlamayla gündeme gelen HABAŞ eşsiz bir tekelci sermaye grubu olarak Kapitalist devlet için önemli bir yere sahip. 1987 yılında Aliağa’da Demir Çelik üretimine başlayan 2008’de üretim kapasitesini artıran, hurda demir çelik işleyen ve kendi limanından dünyanın bir çok ülkesine çeşitli sac ve demir ürünleri ihracatı olan oldukça geniş bir alana yayılmış entegre bir tesiste üretim yapılıyor.

HABAŞ yurtdışına ihracat yapan en büyük yüz firma arasında 23. sırada yer alıyor. HABAŞ Patronunun Forbes’in 2025’te en zengin yüz Türk arasında 35. sırada yer aldığı belirtiliyor. HABAŞ her yıl devletten teşvikler alıyor; 2025 yılında sadece demir-çelik fabrikası için 18 milyar liralık vergi indirimi ve teşvik aldı.

Patlamadan birkaç gün önce Ege İşçi Birliği tarafından asılan afiş yöneticiler tarafından indiriliyor.

Patlamadan birkaç gün önce 5 Kasım’da taşeron işçi 20 yaşındaki Eyüp Eğinli, hava basılan iş makinesi lastiğinin patlaması nedeniyle yaşamını yitirmişti. 21 Ekim’deyse taşeron Akyaka firmasında çalışan 55 yaşındaki Hakan Doğan, 8 metre yükseklikten merdivenden düşerek hayatını kaybetmişti. Son on yılda HABAŞ’ta 28 işçinin öldüğü, 38 işçi yaralandığı kayıtlara geçmiş. Ancak patron Mehmet Rüştü BAŞARAN hakkında somut bir ceza uygulan(a)mıyor.

Çalışan işçilerin, işçi cehennemi olarak andığı fabrikanın internet sitesinde yer alan “Değerler” kısmında “Kendi iş yerimizde ve müşterilerimizin iş yerlerinde iş kazalarını ortadan kaldıracak tedbirleri almak, çalışanlarımızı ve müşterilerimizin çalışanlarını eğitmek görevimizdir. Emniyetten taviz vermeyeceğiz.

Kendi iş yerimizde ve müşterilerimizin iş yerlerinde iş kazalarını ortadan kaldıracak tedbirleri almak, çalışanlarımızı ve müşterilerimizin çalışanlarını eğitmek görevimizdir.” yazıyor.

HABAŞ Demir Çelik fabrikasında 9 Kasım günü öğle saatlerinde planlı bakım sırasında tavan vincinin koparak doğalgaz boru hattının üzerine düşmesi sonucu patlama meydana geldiği açıklaması yapıldı. Çevrede deprem etkisi yaratacak kadar güçlü olduğu belirtilen patlamada resmi olarak önce üç işçinin öldüğü söylendi. Kısa sürede ekranlara yansıyan görüntülerden çok sayıda işçinin öldüğü yönünde haberler yayıldı. Saatler geçtikçe ölü ve yaralı sayısı arttı.

Olayın yaşandığı Habaş’ın kapısında Vali devletin olaya el koyduğunu gerekli müdahalelerin yapıldığını duyurdu. İtfaiyeler, ambulanslar, çevik kuvvet bölgeye akın etmiş gerekli önlemleri almıştı.

Sermaye Devleti bütün güçleriyle HABAŞ’a akın ederek yaşanan katliamı sermayenin en az zarar göreceği biçimde yönetmeye çalıştı. Önce Kaymakam, AKP’li Belediye Başkanı, vali, kolluk kuvvetleri, çevik kuvvet ve TOMAlarıyla, kısa süre sonra bakanlar Mercedesleriyle soluğu patlamanın yaşandığı HABAŞ’ın kapısında aldılar.

Patlamanın ardından içeriye sermaye karşıtı kimsenin girişine izin verilmedi. Üretim diğer bölümlerde aralıksız devam etti. Aceleyle yayın yasağı devreye sokuldu. Yapılan açıklamada;

“​Aliağa Sulh Ceza Hâkimliğinin 2026/2238 D. İş sayılı kararıyla; 09/11/2026 tarihinde İzmir Aliağa’daki Habaş Demir Çelik fabrikasında meydana gelen iş kazasına ilişkin, Aliağa Cumhuriyet Başsavcılığının 2026/8716 sayılı soruşturması kapsamında yayın yasağı getirilmiştir. 5187 sayılı Basın Kanunu’nun 3/2. maddesi uyarınca alınan kararın gerekçesi; dezenformasyon ve toplumsal infialin önlenmesi, kamu düzeninin korunması ve soruşturmanın sağlıklı yürütülmesidir.” deniliyordu.

Resmi açıklamalar katliamın boyutunu gizlemeye çalışan bir sükûnet ve plan içinde, beklenmeyen elim bir kaza denilerek dini vurgunun ağırlıkta olduğu sözcükler seçilerek yapılmaya çalışıldı.

Yakında oturan işçi aileleri patlama duyulur duyulmaz babrikanın önüne koştular. Ancak saatlerce net bir bilgi alamadılar. Fabrika içinden ambulanslar yararlıları çeşitli hastanelere taşırken çaresiz öfkeli isyankâr bekleyişleri sürdü. Hastanenin kapısında biriken aileler saatlerce yakınlarından haber alamadılar. Gece saatlerinde Aliağa Devlet Hastanesi başhekimi tarafından yararlanan işçilerin adları ve sevk edildikleri hastaneleri açıkladı. Çok sayıda insan kendi yakınlarının ismi okunmadığını söyleyince, başhekim ölenlerin Adli Tıp’a götürüldüklerini yakınlarının orada aramalarını söyledi.

Patlamanın ilk saatlerinde bölgede çalışma yürüten Ege İşçi Birliği üyesi sosyalistler sürece müdahil oldular ve hastane önünde biriken işçi yakınlarına yaptıkları konuşma nedeniyle, konuşma biter bitmez kitlenin tepkisine rağmen sürüklenerek zorla gözaltına alındılar ve sermaye adına geçici sükûnet sağlanmış oldu.

Aliağa ve Çevresindeki İşçi Havzası Sermaye İçin Neden Yaşamsal Önemde?

Daha önce gemi sökümde yaşanan iş cinayetleriyle gündeme gelen Aliağa Gemi Söküm Tesisi, Türkiye’nin Aliağa bölgesinde, 10 kilometre uzunluğundaki sahil şeridi boyunca uzanan, dünyanın dördüncü büyük gemi söküm tesisi olarak anılıyor.

Tesis, 132 gemi söküm alanından oluşuyor. 2020 verilerine göre, Bangladeş, Hindistan, Pakistan, Türkiye ve Çin küresel olarak toplam LDT’nin (boş gemi ağırlığı) %98’ini sökmektedir. Burada sökülen gemiler Demir Çelik işleme tesislerinde eritilerek işleniyor yeni ürünlere dönüştürülüyor.

Gemi Söküm Tesislerinde yaklaşık ikibin işçi ölümcül koşullarda çalıştırılıyor. Sömürünün ve İş cinayetlerinin en fazla olduğu Gemi Söküm ve Demir Çelik başta olmak üzere birçok işletme bu bölgede yoğunlaşıyor.

Aliağa bölgesi Çiğli Organize Sanayinden başlayarak Yeni Foça’ya kadar irili ufaklı tesislerin yanında, Petkim’i satın alan Azerbaycan sermayesi olan SOCAR’ın da bulunduğu çok büyük sermayelerin de üretim alanı. Aliağa’da üretim yapan ve İlk 100’e giren firmalar Aliağa Sanayi Odasının verilerine göre şöyle sıralanıyor:

1 – STAR RAFİNERİ A.Ş. (1. sırada)

2 – TÜPRAŞ A.Ş. İZMİR RAFİNERİ MÜDÜRLÜĞÜ (2.sırada)

3 – SOCAR/PETKİM PETROKİMYA HOLDİNG A.Ş. (3. sırada)

4 – İZMİR DEMİR ÇELİK SAN. A.Ş. (4.sırada)

5 – KARDEMİR ÇELİK SAN. A.Ş. (9. sırada)

6 – RAVAGO PETROKİMYA ÜRETİM A.Ş (10. sırada)

7 – KOCAER ÇELİK SAN. VE TİC. A.Ş. (12.sırada)

8 – ÖZKAN DEMİR ÇELİK SAN. A.Ş (18.sırada)

9 – SUN CHEMİCAL MATBAA MÜREKKEPLERİ VE GEREÇLERİ SAN. VE TİC A.Ş (33.sırada)

10 – İZDEMİR ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. (36.sırada)

11 – ELTAŞ TRANSFORMATÖR SAN. VE TİC. A.Ş. (41.sırada)

12 – BAĞ YAĞLARI SAN. VE TİC. TÜRK A.Ş. (73.sırada)

13 – ATİK METAL SAN. VE TİC. A.Ş (74.sırada)

14 – KAR-EL DEMİR TEL SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. (77.sırada)

Bu vahşi kapitalist sömürü cehenneminde yoğun üretim baskısı nedeniyle bitmeyen mesailerde yorgun düşen bedenler, maliyet olarak görülen alınmayan işçi güvenliği önlemleri nedeniyle işçiler ölümüne çalıştırılıyor ve çalışırken ölüyorlar. El ve ayak parmakları kopuyor, gözleri kör oluyor, bedenleri yanıyor, kesiliyor, eziliyor. Ortamdaki zehirli havayı yıllarca soluyarak kansere yakalanıyor. Kısa vadede ölmezse ya sakat kalıyor ya ölümcül hastalıklara yakalanıyor.

On binlerce işçinin çalıştığı Aliağa havzasında işçilerin tedavi olacağı, işyerinde meydana gelen yaralanmalarda, uzuv kayıplarında, kısa ve uzun vadede oluşan sağlık kayıplarında tedavi için gidecekleri işçi yaralanmalarında uzmanlaşmış hekimlerin bulunduğu bir işçi hastanesi yok.

Bölgede çoğunlukla Türk-İş’e bağlı Türk Metal ve Petrol İş sendikaları hakim.

Aliağa Belediyesi MHP tarafından yönetiliyor. Kent merkezinde kafanızı kaldırınca meydanı kuşatan MHP ve Ülkü Ocakları binalarının üzerinizdeki basıncını hissediyorsunuz.

Çalışanların büyük çoğunluğu ise çevre ilçelerden ve köylerden tarımdan dışarı atılmış topraksız köylülerden, göçmen Kürt işçilerden oluşuyor. Buradaki yapıyı anlamak için bu veriler çok şey anlatıyor.

İşsizlik, çaresizlik, seçeneksizlik, işçileri bu cehennemde çare aramaya zorluyor. Faşist mafyatik yapısıyla Türk Metal ve yerel siyasetle içli dışlı olan Petrol-İş Aliağa şubesi patronların güvencesi olarak işlevsel bir araca dönüşmüş durumda. İşçiler üzerinde görünür ve görünmez yoğun bir baskı var. Fabrikaların merkeze uzaklığı ve güvenlik yapısı gereği işçilere ulaşmak ve örgütlenmek çok zor. Bu da işçilerin bütün öfkesine rağmen çok kolay ses çıkaramamasına yol açıyor. En küçük bir kıvılcım büyük öfke patlamalarına yol açabiliyor.

Eksik Olan Ne?

Tek tek örgütlenmeye yatkın işçiler olsa da bu kuşatmayı kırmak, yerelde güçlü bir sınıf hareketi yaratmak için yeterli olmuyor. İşçi sınıfına karşı bir örgütlülüğe dönüşmüş sermayenin hizmetindeki sendikal çeteleri ve sermaye güçlerini geriletmek ve kalıcı kazanımlar elde etmek ancak güçlü, siyasallaşmış, kalıcı bir sınıf örgütlenmesiyle mümkün olabilir. Bugün eksikliği duyulan işçi sınıfının güveninin kazanmış onun içinde varlık gösterebilen, ona yol gösterecek bir siyasal öznedir. Bu eksiklik giderilmeden ne saldırıları geriletmek ne kalıcı kazanımlar elde etmek mümkün olmayacaktır.

Geçmişte sol yapıların egemen olduğu Aliağa Petrol-İş şubesi, yaşanan özelleştirmeler, taşeronlaştırmalar sonrasında ve doğru bir sınıf çizgisi yerine bürokratik sendikal yapılar inşa edilip işçi sınıfından kopulduğu için faşistlerin eline geçmiş durumda. Patronlar sendikaların güvencesi ve denetimi altında işçileri sömürüyor.

Yaşadığımız topraklarda Aliağa’da yaşanan katliam tek örnek değil. Bütün madenlerde, sanayi havzalarında işçi ölümleri sıradan hale getirilmiş durumda. İşçi sınıfına yönelik bu kapsamlı saldırıların yerel, tek tek fabrika ve işyeri düzeyinde yanıtlanması ve geriletilmesi pek mümkün görünmüyor. İşçi sınıfının birliğini sağlama çabasından önce sınıfa siyaset taşıyacak olan devrimci yapıların bir araya gelmesi için çaba harcamak sınıfa umut olacak bir odak yaratmak gerekiyor.

Yakın tarihe baktığımızda çok daha kitlesel karşı koyuşların gerçekleştiği dönemlerde bile kalıcı mevziler elde edilemediği ve kayıpların her gün daha da artarak sürdüğünü görmek mümkün olacaktır.

Asıl olan mücadelelerin sadece kitleselliği değil, savunmacı, direnişçi, düzen sınırları içine hapsolmuş pasifist bir siyasal anlayışı aşamaması, işçi sınıfının devrimci bir karşı saldırısının örülememesidir. Solun dağınık parçalı yapısı, düzen içi savunmacı siyaset ufku işçi sınıfına güven vermediği için, devrimci-sosyalist yapıların güçlü bir odak oluşturamadığı için sol ve devrimci yapılar bir bütün olarak giderek darlaşmakta, kısır mücadele alanlarına hapsolmaktadır. Her gün madenlerde, inşaatlarda, demir çelik sektöründe, tarımda, Mesem projesinde sayısız iş cinayetinde binlerle ifade edilen her yaştan, her ulustan, farklı inançtan, işçiler katlediliyor.

Sınıf siyasetini üretecek ve hayata geçirecek güçlü bir devrimci odak inşa edilmeden büyük emek harcayarak ortaya konulan parçalı, kısmi mücadelelerden kısa vadede işçi sınıfı lehine genel kalıcı kazanımlar elde edemiyoruz. Bugün kazandığımız yarın fazlasıyla geri alınıyor.

Sınıf içinde çalışma yürüten bütün politik güçlerin önceliği sınıfın bütününe seslenecek eylemleri koordine edecek yetenekte politik bir merkezin inşası olmalıdır.

Bunu gerçekleştiremediğimiz ölçüde iş cinayetlerini durdurmak, sermayenin çok yönlü saldırılarını geriletmek, daha insani koşullarda çalışmak ve yaşamak hakkını kazanmak mümkün olmayacaktır. İhtiyacımız olan güçlerimizi birleştirmek, kendimizin ötesini görmek ve güçlü politik bir özne için adım atmak olmalıdır.

İşçilerin birliğinden önce devrimcilerin, komünistlerin eylemli birliği!

İzmir’den bir Köz okuru